Çocuk ilk doğduğu günden itibaren sürekli olarak psikososyal gelişim
süreci içerisindedir. Dil gelişimi de belli ölçüde doğumdan itibaren
gelişmeye başlar. En ideal olanı çocuğun yaşına uygun konuşma
becerisine sahip olması ve bu yönde herhangi bir gelişimsel bir sıkıntı
yaşanmamasıdır.
Çocuğun zamanında konuşması, psikososyal
gelişimin aşamalarının düzenli olması, çocuğun sosyal ilişkilerinin ve
gelişiminin normal olması, zeka ve öğrenme kapasitesinin normal
seviyeye gelmesi, ulaşması gereken gelişimsel dönemlere varması için
önemlidir.
Genelde bütün çocukların konuşması ve dil
gelişiminin olması için yapısal olarak sinir sisteminin, sinir sistemi
ile dil kasları arası yolların, ağız - damak - dudak - diş yapısının
doğuştan normal olması gerekmektedir. Bunlardaki herhangi bir doğumsal
sıkıntı ve eksiklik veya sonradan oluşabilecek bozukluk, çocuğun
konuşmasını negatif yönde etkileyecektir.
Konuşmanın gelişme süreçleri Çocuklar
genelde ilk altı ayında yavaş yavaş heceleri çıkarmaya başlar, 12 aydan
itibaren kelimeleri dile getirmeye başlar, 18 aydan itibaren de cümle
kurmaya başlar. Bu gelişim dönemlerinin çok gerisinde kalan çocukların
genel olarak konuşma yönünden incelenmesi gereklidir. Çünkü gözden
kaçırılacak bir durum çocuğun iletişim sorununa ikincil olarak, normal
zeka gelişimini, sosyal gelişimini kötü yönde etkileyecektir.
Bu
arada bazı çocuklar hiçbir problemi olmadığı halde geç konuşmaya
başlamakta ve konuşma geç olmaktadır. Burada anne babanın yapması
gereken, belli bir süre bekledikten sonra hala konuşmayan çocuklar için
gerekli kontrolleri yaptırmak olacaktır.
Konuşma problemlerinin nedenleri Konuşmaya
negatif etki eden, yani geç konuşmaya neden olan ya da istenen konuşma
seviyesini engelleyen durumlar nelerdir? Bunun en sık karşılaşılan
nedenleri arasında zeka sorunları yer alır. Zeka olarak yaşıtlarına göre geri olan çocuklar, yaşıtlarından daha geç konuşmaya başlayacaklardır.
İşitme sorunu
olan çocuklar dış dünyadan hiç bir ses işitmedikleri ve uyaran
almadıkları için konuşma sorunu onlarda da yoğun bir şekilde olacaktır.
Çocuğun konuşma mekanizmasının ve yeteneğinin gelişmesi için dış
dünyadan ses olarak uyarı alması, bunları algılaması, yorumlaması,
ayırt etmesi ve bunun sonucunda ona benzer sesleri çıkartması süreci
gereklidir
Konuşmaya negatif etki edecek diğer bir durum ise çocuğun görme sorunu olmasıdır.
Bu durum işitme sorunu kadar probleme yol açmasa da çocuğun etrafında
olup bitenleri görmesi, nesneleri tanıması, isimlerini öğrenmesi, diğer
çocuklara uyum sağlaması açısından, görme özrünün olması konuşma
açısından sorun olabilmektedir.
Bir başka neden olarak sık havale ve epilepsi geçiren çocukları
örnek olarak verebiliriz . Bazı çocuklar normal konuşmaya başladıkları
halde, hatta bazı cümleler kurmalarına karşın geçirdikleri havaleler ve
epileptik nöbetler çocukların beynindeki işitme merkezi veya ilgili
bölümlerde zarara yol açarak , konuşma açısından ciddi sorunlara yol
açabilmektedir. Bu nedenle anne babaların çocuklarının havale
geçirmesini engellemeleri önemlidir. Bu durumu olan çocuklarda EEG
(elektroensefalografi) çekilerek kolaylıkla havale ye bağlı sorunlar
tespit edilebilir.
Bir diğer neden olarak kendi halinde olan, çok fazla uyarı almayan çocuklarda,
geç konuşma ve iletişim sorunları olabilmektedir. Çocuğun doğduğu andan
itibaren insanlar arasında olması, onunla konuşulması, sevilmesi, oyun
oynanması onun gerekli çevresel uyarıları alarak konuşmasını
hızlandıracaktır. Diğer yandan etrafında fazla insan bulamayan, kendi
halinde kalan çocuklarda bu gelişim geri olabilmektedir.
Yukarıda bahsedilen soruna paralel olarak özellikle 0-3 yaşta izlenen televizyona
bağlı olarak çocuklarda dış dünyadan kopma, kendi halinde olma eğilimi,
insanlardan ve insanlar arası ilişkilerden uzaklaşma, nesneler ile daha
fazla ilgilenme, duygusal alışverişten vazgeçme, konuşmama, yaşıtları
ile ilgilenmeme, seslenince bakmama gibi bir durumun olduğu bir
psikiyatrik tablo gelişebilir. Buna bağlı olarak çocukların konuşması
gelişmez veya geliştikten sonra gerileyebilir.
Ayrıca evde
konuşulan dilin niteliğinin bozuk olması, model olacak kişilerin
azlığı, yanlış öğrenmeler ve alışkanlıklar, uyum problemleri, içe
kapanıklık, kaza ya da benzeri şoklar, dilin sürekli tartışma aracı
olarak kullanıldığı huzursuz ortamlar gibi durumlar da konuşma
sıkıntılarının yaşanmasına neden olur. Tüm bunların yanı sıra düzenleme
bozuklukları, yaygın gelişimsel gerilikler, kronik depresyon, çocukluk
çağı psikozları gibi birçok hastalıkta ve çok merkezi sinir sistemini tutan hastalıklarda konuşma sorunları yaşanmaktadır. Çocuğun konuşma gelişimini hızlandırmak için yapılması gerekenler
Çocuğa sevgi ve huzur dolu bir aile ortamı hazırlamak
Daha ilk hece ve sesleri çıkartmaya başladığında söylediği sesleri ona tekrarlatmak
Çocuk ile ilgilenmek ve sevildiğini hissettirmek
Çocuğun bedensel ihtiyaçlarına (yemek, uyku, koruma, vb) cevap vermek
Çocuk ile yaşı ne olursa olsun sık sık konuşmaya çalışmak
Yaşına uygun bir şekilde onun ile oyun oynamak
Çocuk ile birlikte vakit geçirmek
Onun dengeli ve çeşitli beslenmesini sağlamak
Onun kendi haline kalmasına izin vermemek
Mümkün olduğunca yaşıtları ile birlikte oyun oynamasını sağlamak
İnsanlar arasında sık sık bulundurmak
Ona hikaye masal anlatmak, ninni söylemek
Onun size gönderdiği konuşma ve ses mesajlarına cevap vermek
Bir nesneyi eline aldığında onun ile ilgili ona bir şeyler anlatmak
Televizyon karşısında çok uzun süre kalmasını engellemek (0-4 yaş)
Onunla konuşurken ses tonunu iyi ayarlamak
Konuşurken cümleleri kısa ve basit tutmak
Onun işaret ile gösterdiği istekleri onunla konuşarak yönlendirmek, anlatmasını sağlamak (yaşına uygun olarak)
Onun fikirlerine değer vermek onun ile sık sık dertleşmek (yaşına uygun olarak)
Onun kendine güvenini artırmak
Onun sık sık sosyal ortamlarda bulunmasını sağlamak
Kalabalık içinde onun konuşmasını teşvik etmek
Çeşitli parmak oyunları oynamak (anaokullarında oldukça sık kullanılır.)
O konuştuğunda onu cesaretlendirmek, teşvik etmek
Onun yaşına uygun bir eğitim almasını sağlamak
Günlük belli bir zaman ayırarak resimler üzerinde bol bol konuşmak
Ondan yaşına uygun olarak hikaye, masal anlatmasını istemek
Konuşma zorlukları gördüğünüzde onun dikkatini konuşma zorlukları üzerine çekmemek